de wolken van Doel (foto: RC)
Met professor emeritus Gilbert Eggermont (VUB, SCK) overlopen we de plannen van de Belgische regering met het nucleair park .
RC: Wat waren de plannen toen men met kernenergie begon in België? Oorspronkelijk zouden nog veel meer reactoren gebouwd worden dan er uiteindelijk gekomen zijn.
GE: Wel, er is een historische gelijkenis tussen de beslissing van Bart de Wever vandaag en de optie die genomen werd door premier Van Den Boeynants in 1966. Zijn regering heeft toen tijdens één kabinetsvergadering zeven kerncentrales besteld. Het gevolg was dat er plots teveel nucleaire elektriciteit was. Hetzelfde deed zich voor in Noord-Frankrijk.
We zijn het gebruik van elektriciteit toen enorm gaan aanmoedigen, bijvoorbeeld door industrie aan te trekken die veel kon verbruiken en ook elektrische chauffage in de woningen bij de consumenten enorm te stimuleren.
België was één van de eerste landen die de nucleaire kaart trok, Frankrijk is dan gevolgd. Op een bepaald moment was bijna 65% van onze elektriciteit nucleair en afkomstig uit die zeven reactoren.
Er bestaat een risico dat er nu ook weer overcapaciteit gecreëerd zal worden, weliswaar in een totaal andere situatie omdat we nu ook hernieuwbare energie hebben in de elektriciteitsmix.
De energiecrisis van 1973 die tot de vrees leidde dat er een tekort aan olie zou komen heeft de bouw van kerncentrales overal in Europa verder gestimuleerd. Ook al omdat men voorzag dat de vraag naar elektriciteit verder exponentieel zou stijgen, nog sterker zelfs dan wat we vandaag in prognose hebben. Er werden plannen gemaakt om tot 10 tot 20 kernreactoren bij te bouwen in België, en dat heeft een contestatie op gang getrokken op het moment dat we naar sites gingen zoeken waar die centrales moesten komen. Dat dreigt nu ook te gebeuren.
GE: Die overcapaciteit is geleidelijk verdwenen. Je moet er ook rekening mee houden dat de besluitvorming over kernenergie minstens 10 tot 15 jaar duurt. De laatste reactoren die besteld zijn in 1966, zoals Doel 4, zijn pas in 1985 in bedrijf gegaan.
We hebben dus hetzelfde gezien in Noord Frankrijk: 6 kerncentrales in Gravelines bij Duinkerke, het grootste kernpark van Europa, net na Zaporizja. Ook dat heeft grote gebruikers aangetrokken: een staalfabriek , aluminiumindustrie – een heel grote elektriciteitsverbruiker- en een twintigtal Seveso-bedrijven. Ook hier in Gent en Antwerpen trok men verbruikers aan om de afname te verzekeren.
Ondertussen is gebleken dat die industrieën ook veel CO2 uitstoten en bovendien moeten ze concurreren met landen met lagere energieprijzen. Moeten we gewoon verder doen en die (vervuilende) industrie blijven ondersteunen, of gaan we drastisch herstructureren naar een industrie die veel minder CO2 uitstoot, en naar een meer circulaire economie?
RC: Arcelor en Aluminium Duinkerke zijn dus bedrijven die heel veel stroom verbruiken maar desondanks ook veel broeikasgassen uitstoten omdat ze cokes en andere koolstofhoudende voedingen en energiebronnen verbruiken.
GE: Het is ook niet zo dat kernenergie helemaal geen CO2 impact heeft. Het is zware infrastructuur, er komt beton en veel staal bij kijken.
En er is een nieuw probleem. Een probleem dat de afgelopen zomer zeer duidelijk is geworden, maar waarvoor in ons rapport van de Hoge Gezondheidsraad van 5 jaar geleden al gewaarschuwd: het mogelijk tekort aan koelwater.
We hebben het nu gezien in Europa: 14 centrales afgeschakeld op de Loire. Zelfs op de Rhone is men moeten beginnen afschakelen. Toen Doel nog op volle capaciteit draaide heeft men ooit de productie moeten verminderen omdat de temperatuur van de Schelde met meer dan 5 graden steeg.
Klimaat en kernenergie … het is geen simpele relatie. In de toekomst zullen kerncentrales waarschijnlijk enkel aan de kust kunnen gebouwd worden.
“In de toekomst zullen kerncentrales waarschijnlijk enkel aan de kust kunnen gebouwd worden”
Dit toont dat wij op een andere manier elektriciteit gaan moeten bekijken, Omdat de waterproblematiek in de toekomst misschien nog indringender wordt dan de klimaatproblematiek.
RC: Kerncentrales werken op dezelfde manier als klassieke (gas/kolen)centrales: er wordt warmte gegenereerd die omgezet wordt in stoom, en die stoom gaat door een turbine die een grote dynamo aandrijft die elektriciteit genereert. De efficiëntie van dat proces is laag. Bij klassieke thermische centrales 30 tot 60% afhankelijk van het type. De efficiëntie van kerncentrales is ook lager dan 40%, waardoor de rest van die warmte in de lucht gaat in de vorm van waterdamp. De wolken van Doel.
Kan dat waterverbruik niet beperkt worden door meer warmte via lucht te koelen in plaats van water?
GE: Ja, Er zijn verschillende technologieën. Je kunt het probleem verlichten, maar niet elimineren. Er is ook een probleem van verzilting (als zeewater gebruikt wordt om te koelen, nvdr) omdat de verdamping het zoutgehalte in de omgeving doet stijgen.
Je moet proberen de energieverliezen te verminderen, en dat moet mogelijk zijn aangezien twee derden van ons energieverbruik warmte is (geen elektriciteit), zowel bij de industrie als bij de huishoudens. We moeten naar het voorbeeld van Denemarken kijken: Denemarken heeft 40 jaar geleden rationeel energieverbruik georganiseerd met warmtedistributie, zowel uit de industrie als naar voor district heating (warmtenetten, nvdr) voor warm waterverdeling aan de woningen. Denemarken heeft geen kernenergie maar heeft haar energiesysteem gereorganiseerd.
Ik denk dat we In de eerste plaatsen een warmtebeleid moeten gaan uitbouwen waarbij wij warmte van de elektriciteitscentrales, maar ook van industriële processen, kunnen recupereren, tussen de bedrijven en naar woningen.
Ik heb nu het gevoel dat deze regering met de push die men wil geven aan het nucleaire dat ook zal uitwerken, 40 jaar overtijd. Dat zal samen met de Vlaamse deelregering moeten bestudeerd worden.
Of dat nu een goede reden is om nieuwe kernenergie te pushen is een andere zaak. Ik ben persoonlijk altijd voorstander geweest voor een beperkte rol van de kernenergie. Beperkt, gezien een aantal omstandigheden en onopgeloste problemen. Kernenergie kan nog een plaats hebben mag er mag er ook niet te veel zijn.
00:10:14 RC: Er zijn hier ook plannen met warmtenetten. In Antwerpen zijn er de geplande warmtenetten waarover we schepen Tom Meeuws 4 jaar geleden gesproken hebben. We zullen daarover één van de volgende maanden het stadsbestuur opnieuw contacteren om te horen hoe het ermee staat.
U zei dat er teveel elektriciteit was. Dan kan men zich afvragen of er wel teveel kernenergie was aangezien die bijdrage altijd lager was dan 65%.
GE: We hebben een totaal nieuwe situatie. Het aandeel dat door grote centrales wordt geleverd is beperkt door de grote schommelingen van zowel aanbod als vraag. Dus de rol van zware energie infrastructuur zoals nucleaire centrales is delicater geworden: We gaan sneller een overcapaciteit hebben die we ook duur zullen betalen.
Het is zoeken zijn naar een nieuw evenwicht. We zullen nood blijven hebben aan een basiscapaciteit voor de zware industrie, met hernieuwbare energie alleen zal het nog niet lukken. We zullen ook moeten gebruik maken van import en export van elektriciteit, en van gascentrales. Die stoten CO2 uit maar het is wel de meest zuivere productie van fossiele aard.
Ik houd niet van dat zwart-wit denken vandaag: een directe volledige elektrificatie is niet realistisch, proportionaliteit moet er zijn ook in energiebeleid. Een aandeel van 5 á 10% in het elektriciteitsaanbod de komende decennia, gekoppeld aan nucleair moet mogelijk zijn.
De laatste twee centrales (Doel 4/Tihange 3) zijn van de beste die er zijn in Europa. Ze hebben het voordeel dat ze een zekere flexibiliteit hebben en een veriërende vraag een beetje kunnen volgen. Dat is geld waard vandaag de dag in dat net waar de vraàg en het aanbod zo schommelen.
00:14:59 RC: Kunnen die nucleaire centrales echt die flexibiliteit bieden? Met de variërende wind en zon spreken we van grote wijzigingen van de productie binnen een uur, zelfs binnen een kwartier.
GE: Ze bieden enige flexibiliteit, het moet de dag op voorhand geplant worden, maar men weet ook ongeveer en dag op voorhand hoe de productie van hernieuwbare elektriciteit zal variëren.
De stroomproductie van kerncentrales laten variëren is niet zo gunstig voor de veiligheid, maar het is wel bestudeerd en vergund.
RC: Hoeveel kan zo’n kerncentrale de productie variëren als het een dag op voorhand ingepland wordt?
GE: Dat kan tot 25% gaan voor Doel 4 en Tihange 3. Doel 1 en 2 konden hun productie een klein beetje variëren, Tihange 1 helemaal niet.
=====================
00:17:12 RC: Laten we even ons kernpark overlopen: er zijn in totaal 7 (grote) nucleaire reactoren gebouwd in België op twee sites, Doel en Tihange, allemaal opgestart tussen 1974 en 1985.
Doel 1, 2, 3, 4 en Tihange 1, 2, 3. De capaciteit op beide sites is ongeveer hetzelfde, 3.000 megaWatt (MW) elk.
U had het over Gravelines in Noord Frankrijk , nabij Duinkerke, op 30 kilometer van de Belgische grens. Die ene site heeft een capaciteit gelijk aan die van het volledig Belgisch nucleair park, 6000 MW.
GE: De reactorvaten zijn van staal, met daarrond een betonnen koepel om implosies of explosies op te vangen. Er is een probleem met de kwaliteit van de Nederlandse staalindustrie die die die vaten destijds geproduceerd heeft, einde jaren 70 . De kwaliteitscontrole was zwak. Men heeft zelfs geen dossiers teruggevonden om dat te kunnen aanpakken. Het gaat over kleine gaatjes in het staal, je kunt dat scheurtjes of waterstofvlokken noemen. Het gaat over fouten gemaakt tijdens het gieten van de vaten, ten gevolge van gebrekkige kwaliteitscontrole.
“Doel ook een tijdelijk opslagplaats van radioactief afval. “
De stoomgeneratoren die vervangen werden zijn voor een stuk radioactief besmet en zijn gestockeerd in Doel. Doel is dus ook een tijdelijk opslagplaats van radioactief afval.
Men volgt de metallurgische problemen op en met de vooruitgang van de ultrasone technieken zijn die problemen aan het licht gekomen. Er kan geen sprake van zijn dat die reactoren opnieuw in dienst genomen worden. Men zou ze kunnen even laten doordraaien zonder dat de reactorvaten zouden barsten, ware het niet dat er ondertussen staalnames gebeurd die het vat verder beschadigd hebben .
Maar dat is niet alles: de turbines zijn ook al verkocht. Je kunt nieuwe turbines aankopen voor 10 jaar te draaien, maar dit is economisch geen evidente zaak.
=================================
00:24:01 RC: De ‘scheurtjesreactoren’ Doel 3 en Tihange 2 zijn in 2022 en 2023 stilgelegd na 40 jaar dienst, zoals vastgelegd in de wet op de kernuitstap van 2003.
Doel 3 was van 82 en Tihange twee was van ‘83. Die twee samen zijn het volgend derde van het nucleair park.
Vorige week werd Bert Wollants van regeringspartij N-VA geïnterviewd op VRT Radio 1. Hij stelt dat het de schuld is van de vorige regering dat de reactorvaten beschadigd zijn door destructieve tests..
Bert Wollants (N-VA, bij VRT Radio 1): “We wisten natuurlijk dat de vorige regering absoluut eiste dat al die kerncentrales dichtgingen, en dan uiteindelijk heeft gezegd van we zullen er dan nog twee openhouden op voorwaarde dat niet langer is dan tien jaar. Ze hebben alles in het werk gesteld om zo snel mogelijk over te gaan tot de sloop. Eigenlijk heeft De Croo hen gezegd: ”zorg ervoor dat die kerncentrales zo snel mogelijk verdwijnen, want wij willen daar absoluut vanaf.’ “
GE: Neen. Er is hierover een grondige discussie geweest in het FANC (Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle, de nucleaire regulator ), die jaren heeft geduurd. Ik heb zelf in het FANC meer dan 20 jaar in de Wetenschappelijke Raad de vergunningen voor de nucleaire sites mee geadviseerd. De uitstap is zeer voorzichtig uitgevoerd. De wet op de kernuitstap bevatte een clausule die stelde dat men kon terug komen op de sluiting als er een bevoorradingsprobleem zou zijn.
Op dit ogenblik zie je de typische zwart-wit retoriek, ik noem het een effect van Trump: spectaculaire taal in de politiek, alles ongenuanceerd voorstellen.
Die site zal 50 tot 100 jaar een nucleaire site blijven, er ligt afval begraven dat opnieuw zal moeten overgenomen worden en overgedragen worden aan het NIRAS.
Het helemaal niet waar dat de regering Engie onder druk heeft gezet. In tegendeel, men is Engie tegemoetgekomen. Men had kunnen zeggen, zoals in de VSA, dat alle radioactieve metaalonderdelen onmiddellijk moesten afgevoerd worden naar het NIRAS. Dat is niet gebeurd.
Het is niet de regering die daar druk heeft uitgeoefend. Alles is in overleg gebeurt met het FANC. Directeurs van Electrabel (nu Engie) hebben het FANC ook geleid. Tweemaal werd het FANC voorgezeten door een oud-directeur van Doel, ook al door iemand van het SCK, en ook nu door iemand uit de sector. Het FANC is een orgaan waar gezocht wordt met Electrabel en met andere experten naar oplossingen voor de problemen die zich stellen. Dat is een continu proces geweest waar ook discussies en soms heel moeilijke momenten geweest zijn, zeker na het ongeval in Fukushima, waar drastische ingrepen moesten gebeuren.
Maar het is helemaal niet zo dat men dat daar nu weggewild heeft. Doel is nog een plaats die zeker 50 jaar een nucleaire site blijven.
GE: Gaat u in een vliegtuig stappen van 60 jaar oud, waarvan u weet dat er metaalstukjes uitgenomen zijn en waarvan de romp verzwakt is?. Gaat de minister dat zo aan de publieke opinie kunnen verkopen?
“Als men te alle prijze Doel 3 en Tihange 2 weer in dienst wil nemen dan zal dat ten koste zijn van de veiligheid. Dat is wat Trump doet in de Verenigde Staten: de nucleaire regulator onder politieke curatele zetten.”
Als men te alle prijze die twee reactoren weer in dienst wil nemen dan zal dat ten koste zijn van de veiligheid. Dat is wat Trump doet in de Verenigde Staten: hij heeft de nucleaire regulator in de Verenigde Staten onder curatele van het Witte Huis gesteld en de reactoren moeten op 5 jaar in plaats van 10 jaar en met veel minder grondige procedures afgeleverd worden. Is dat de weg die we op willen?
De uitdaging voor het FANC is de regulering op een hoog niveau blijven houden op een moment dat de regulering in de VS, het land van waar we de regulering in het verleden altijd overnamen, afgezwakt wordt.
GE: De ontmanteling van een centrale houdt vele dingen in. Klassieke gedeeltes zoals turbines; nucleaire besmette onderdelen zoal de warmtewisselaar stoomgenerator. Van die laatste heeft men beslist ze ter plaatse te begraven.
Een turbine daarentegen (is niet bestraald en) kan verkocht worden . Elektriciteit is een gemondialiseerde business. Je kan die turbine elders gebruiken. Ik heb geen verdere kennis over aan wie die turbines verkocht zijn. Maar mijn punt is dat ik niet denk dat het economisch rendabel is om zeer grote uitgaven te doen, zoals de aankoop van een nieuwe turbine, voor een exploitatie van mogelijks zelfs geen 10 jaar.
============================================
00:32:50 RC: Laten we het hebben over het laatste derde van het nucleair park dat nog werkt: Doel 3 en Tihange 4. Die hebben een vergunning gekregen van de vorige regering om nog 10 jaar langer te draaien tot 2035, dus dan zullen ze 50 jaar oud zijn.
GE: Er is 2 miljard geïnvesteerd om dat mogelijk te maken. Men geeft een vergunning voor 10 jaar. 5 jaar voor de afloop van een vergunning wordt bekeken door de exploitant of hij die centrale nog verder wil gebruiken, of er te veel kosten zijn. Indien hij de uitbating wil verderzetten, dan doet hij een vergunningsaanvraag, en, krijgt hij die, dan doet hij de investeringswerken.
RC: Wat zijn de plannen nu? Ik denk dat men er nu van spreekt om het nog 10 jaar te verlengen.
GE: De directeur van Engie is was duidelijk, en ik volg hem: ‘Wij willen dat 5 jaar vóór het einde van die cyclus van 10 jaar opnieuw bekijken.’
Je moet een kerncentrale vergelijken met de gezondheid van een oudere man. Je kan die wat oplappen, je kunt wat organen vervangen zoals een stoom generator. Maar je maakt er geen jonge kerel van en de onzekerheid of je hem nog kunt oplappen wordt groter naarmate het leven vordert.
00:35:48 RC: Dus voor de twee draaiende reactoren komt er op neer dat Engie een aanvraag moet doen voor een vergunning voor de levensduurverlenging, die Belgische regering dan uiterlijk tegen 2030 moet afleveren.
GE: Ja. Engie heeft zich bereid verklaard dit te doen, ondanks het feit dat het bedrijf zich terugtrekt uit de nucleaire sector en zich meer gaat bezighouden met hernieuwbare energie., Engie behoudt wel nog nucleaire onderhoudstakken en engineeringbureaus zoals Tractebel .
RC: Toen we elkander spraken 11 jaar geleden was u sceptisch over de mogelijkheid om de levensduur van kerncentrales te verlengen tot 60 jaar. Is het wel mogelijk om te beoordelen of de verlenging tot 60 jaar technisch haalbaar is? Bepaalde politici hebben het zelfs over verlengingen tot 70 of 80 jaar. Moet je bijvoorbeeld geen destructieve staalnames doen om te kunnen nagaan of het reactorvat nog zolang zal meegaan? U maakte de vergelijking met een oude man. Het valt vooralsnog toch niet te voorspellen of die in de komende 5 jaar Alzheimer zal krijgen.
GE: Dat kan niet verzekerd worden. Wij hebben gezien dat er zich een generiek probleem kan voordoen. Een metallurgisch probleem bijvoorbeeld, zoals bij een serie centrales in Frankrijk naar boven kwam in 2021. Dat werd een probleem voor gans Europa omdat er zoveel centrales terzelfdertijd uit dienst moesten genomen worden.
Engie is ingedekt als het over Doel 4 en Tihange 3 gaat: als de centrales niet meer rendabel zouden zijn, bijvoorbeeld omdat er een grote ingreep moet gebeuren, dan is het bedrijf economisch ingedekt via de kiloWattuur prijs (nvdr: dan subsidieert de overheid die extra kost).
Je kunt dus zaken gaan onderhandelen met de exploitant, maar zekerheid is er niet en hoe ouder de centrale wordt, hoe kleiner de kans dat ze verder (veilig) kan uitgebaat worden zonder dure ingrepen.
RC: Dus er kunnen vragen gesteld worden bij een levensduurverlenging tot 60 jaar en langer van Doel 3 en Tihange 3. En voor de oudste centrales (Tihange 1 en Doel 1, 2) geldt dan hetzelfde. Die werden in in 2025 waren stilgelegd, na 50 jaar, en zou de regering toch opnieuw willen opstarten. Valt daarover nog iets specifieks te zeggen?
GE: Doel 1 en 2 vormen een apart probleem aangezien het gaat over een zogenaamde ‘twin-reactor’ een dubbele reactor. Die reactoren werken apart maar andere delen van de installatie zijn gemeenschappelijk. Dat maakt het centraal (nucleair) gedeelte meer kwetsbaar. Dat is een ontwerp volgens een verouderde veiligheidsnorm en het is niet evident om dat te gaan aanpassen zodat het aan de normen van vandaag voldoet. De nieuwste centrales, Doel 4 en Tihange 3, hebben een dubbele betonnen reactorkoepel, wat een bescherming biedt tegen de impact van vliegtuigen. Ik ben meer bezorgd over een levensduurverlenging van de zes reactoren in Gravelines die minder veilig ontworpen zijn Dan Doel 4 en Tihange 3.
Tihange 1 is ook minder veilig ontworpen, met een dunnere enkelvoudige betonkoepel, en staat in de buurt van luchthavens . minder veilig ontworpen dan de Doel 3/Tihange 4. Ook voor die zal het moeilijk zijn om ze opnieuw in dienst te nemen onder de huidige veiligheidsnorm.
Ik vrees dat ook daar de ‘Trump invloed’ ertoe zal leiden dat men de veiligheidsnormen zal versoepelen om die op een economisch rendabele te kunnen te verlengen. Daarbij zal de boodschap wel mooi verpakt worden. Economisch is het een heel stuk goedkoper om oude centrales te gaan oplappen, dan om nieuwe te bouwen. De bouw van nieuwe centrales zijn echt een mislukking geweest, door de hoge kost.
==================================
00:43:10 RC: De Belgische regering heeft de intentie geuit om gans het nucleair complex over te kopen. Ook daar werd Bert Wollants over bevraagd door VRT vorige week.
Bert Wollants (op Radio 1): “Het is de bedoeling om die hele site over te nemen, omdat je dan de reactoren die nu draaien kan laten verder werken. Tegelijkertijd koop je ruimte om in de toekomst eventueel nieuwe reactoren te gaan bouwen, want laat ons niet vergeten dat op de Doel-site nog ruimte was voorzien voor Doel 5. Elders in Vlaanderen ga je niet zomaar plaats vinden om nog een grote kernreactor te bouwen. “
RC: Wat Wollant daar zei klinkt logisch: ‘laat ons gans de boel overnemen. Dat laat ons toe om een globale visie op te bouwen’.
GE: De Doel-site is momenteel een grote werf waar Engie / Electrabel begonnen is met de ontmanteling. Theoretisch was daar plaats voor Doel 5, of dat nu nog het geval is weet niet. Doel 5 zou een reactor geworden zijn van het oud type. Mijn argumentatie toen was dat die reactor onvoldoende veilig zou zijn om neergezet te worden in een dichtbevolkt gebied waar evacuatie en noodplanning zeer moeilijk te organiseren zijn.
In Europa is de research zich gaan richten op inherent veilige reactoren. Zo is men na 20 jaar onderzoek tot het concept gekomen van de Europese drukwaterreactor, de EPR. De EPR was een Frans-Duits concept, maar de partners zijn beginnen ruzie maken… Tot internationale discussies voor rechtbanken toe, met als resultaat dat Duitsland uit het project is gestapt.
De Fransen zijn dus alleen verdergegaan met de ontwikkeling van de EPR en dat is op een mislukking uitgedraaid. De eerste reactor die de Fransen verkocht hebben, die van Olkiluoto in Finland, heeft een verdriedubbeling van de kost gekend en veel vertraging. Kortom, een ramp voor het Franse EDF waar het rekenhof in Frankrijk zich mee is gaan moeien.
Hetzelfde in Flamanville, Normnadie, en de bouw van de nieuwe EPR reactoren in Engeland verloopt ook moeizaam. De Chinezen hebben datzelfde type reactor wel op 5 jaar aan de praat gekregen.
RC: De bouw van de derde Flamanville reactor van 1.650 MW is begonnen in 2007. De kosten waren oorspronkelijk ingeschat op 3 of 4 miljard €. Gisteren las ik dat het uiteindelijk 24 miljard zou geworden zijn.
Het rapport van NEA over de productiekost van elektriciteit dat onlangs gepubliceerd werd heeft het inderdaad over een kost tot 15.000 dollar per kiloWattuur capaciteit, wat hiermee overeenstemt. Om maar te bevestigen dat de kost zeer hoog was.
GE: Het waren de eerste reactoren van een serie en die kunnen zeer duur uitvallen. Met de reactor(en) in Engeland zitten we nu aan de derde van een serie en het loopt nog altijd niet goed. Fukusjima heeft ons geleerd dat het met dergelijke grote nucleaire reactoren te complex geworden zijn om ook nog economisch verantwoord te zijn.
De Chinezen hebben dat op een andere manier aangepakt, de VS hadden een gelijkaardige reactor ontworpen, iets kleiner, de Westinghouse de AP 1000 reactor. Het grote Westinghouse is in 2017 na gelijkaardige problemen (als in Frankrijk) bijna failliet gegaan. De Koreanen hebben een tussenschaal-reactor van 1400 megaWatt ontwikkeld onder licentie van Westinghouse. Die proberen nu ook een reactor te verkopen aan Holland.
Voor EPR type reactoren zijn er dus drie producenten, maar de prijs waartegen kan gebouwd worden is onzeker, en ook de duur van de bouw is onzeker, wat zeer kostelijk is voor zo’n grote installaties.
00:49:49 RC: Het rapport van NEA, het Nuclear Energy Agency, stelt dat de hoge kost het gevolg is van het feit dat de afgelopen decennia niet genoeg kerncentrales zouden gebouwd zijn waardoor de technische expertise zou verloren zijn. Er wordt dus aangegeven dat de volgende EPRs veel goedkoper zullen zijn.
GE: Op de voorstelling van het rapport hebben de VS minister van energy en de directeur van NEA duidelijk gesteld dat er in serie moet gebouwd worden. De ambassadeur van de VSA, Bill White, heeft een voorstel overgemaakt aan onze regering voor de levering van acht grote, inherent veilige, reactoren, met financiering.
RC: Er zou 20 miljard nodig zijn en de VSA zou 10 miljard ‘geven’.
GE: ‘Om van het Russisch gas af te geraken’, zei White. Maar dat brengt ons in afhankelijk voor de komende decennia van de VSA (voor onze elektriciteitsvoorziening), ook financieel.
RC: En ondertussen zijn we al afhankelijk geworden van het gas uit de VS, en heeft Europa er zich zelfs toe verbonden om verder gas te blijven importeren uit de VSA.
GE: Inderdaad. De weg die vandaag best ingeslagen wordt als het over energie gaat vandaag bestaat erin een einde te maken aan de oorlogen die gevoerd worden. Dat zal redelijke prijzen leiden, zowel voor gas als voor olie. Dat zou de eerste diplomatieke en overheidsinzet moeten zijn in plaats van een nieuwe afhankelijkheden van de VS op te bouwen, zeker gezien het verlagen van de veiligheidsnormen door Trump.
RC: In het verleden hebben we beslist geen kerncentrales bij te bouwen onder andere omdat er een risico aan verbonden was. De belofte van de nucleaire industrie is telkens dat de volgende reactor veilig zal zijn. Is dat geen juist argument?
GE: De nieuwe zullen altijd wat veiliger zijn, tenzij je ze in 5 jaar moet bouwen in plaats van in 10 jaar zoals Trump eist.
RC: Op België zijn we nog niet op dat punt aangekomen. Ik hoorde Bert Hollands ook wel zeggen dat er tien tot vijftien jaar zal nodig zijn om een nieuwe reactor in België te bouwen.
De regering De Wever zou 4.000 MegaWatt (4GigaWatt) bestaande capaciteit willen draaiende houden en 4.000 MW nieuwe centrales bouwen. Wat de bestaande capaciteit betreft zouden dat dan Doel 4 en Tihange 3 zijn die nu nog draaien, plus dan 2.000 MW van de gesloten reactoren waarvan U tijdens ons gesprek betwijfelde of dat mogelijk zal zijn.
Wat betreft nieuwe reactoren hebben we het tot nu toe alleen over de grote EPR reactoren gehad, nog niet over de kleinere SMRs. Hebt U zicht op hoe het daarmee staat?
GE: Het meest economische is het oplappen van de oude centrales. Die capaciteit is beperkt tot 2 GigaWatt, en misschien een bijkomende verlenging van 10 jaar. Nieuwe centrales zijn zeer duur en de tijd nodig om ze te bouwen maakt dat de eerst komende 10 jaar het nucleaire geen oplossing is voor onze energieproblemen, want de stijgende vraag komt er al binnen vijf jaar, onder andere door de groei van het verbruik voor artificiële intelligentie.
00:54:11 RC: Dat leek Bert Wollants (N-VA) zelf ook toe te geven, dat de nieuwe kerncentrales er pas tegen 2040 zouden zijn.
GE: Dat is wat Trump wil: aan gans de wereld eerst maximaal milieuschadelijk schaliegas verkopen, ook om aan de vraag van de datacenters te voldoen, tot het nucleaire klaar is om de zaak over te nemen.
Er bestaan echter grote onzekerheden over (de vraag door) datacenters, en hun waterverbruik is enorm. Mogelijks zou er een verdubbeling zijn van de vraag naar elektriciteit. Dit kan niet. We hebben die oefening al 50 jaar geleden gemaakt en we kwamen tot de vaststelling dat we 4 kerneilanden nodig zouden hebben hadden en dat heeft het gestopt. Dehaene en secretaris-generaal (van Economische zaken, Andre) Baeyens hebben toen beslist dat niet te doen en de import te verhogen moest dat nodig zijn.
Ik denk dat dit ook nu de opportuniteit is: dat we gebruik maken van onze unieke positie in het centrum van de (West Europese) hoogspanningsnetten. Dat we betere verbindingen aanleggen naar bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk om naar die wind(park) eilanden. Elia is daarmee bezig en doet heel interessante investeringsvoorstellen, Goede verbindingen zijn een grotere opportuniteit om de uitdaging van datacenters aan te gaan zonder overcapaciteit te creëren (zoals met grote nucleaire parken). Veel nucleaire sites hebben we niet en de nieuwe reactoren zijn zeer duur.
RC: Als we het over verbindingen hebben dan gaat het bijvoorbeeld over dat stopcontact in de Noordzee. Net dat heeft men wegens de stijgende kosten voor eens tuk op de lange baan geschoven.
GE: De systeemkosten komen altijd naar boven en de vraag is wie die gaat dragen. Het risico is dat die op de kleine consumenten afgewenteld worden, zoals met de zonne-energie het geval is. Verder is er ook een risico risico is dat we de rekening achteraf zullen gepresenteerd krijgen als we in overcapaciteit investeren -een beetje zoals met Oosterweel: de kost nu uit de begroting houden omdat die geen marge heeft- wat zich zal vertalen in hogere elektriciteitsprijzen in de toekomst.
Het doel van de regering is om de elektriciteitsprijs voor die zwaar vervuilende industrie te verlagen en laag houden zodat ze conservatief kunnen voortboeren. Iemand zal dat moeten betalen en dat zal waarschijnlijk de kleine consument zijn. Volgens mij bestaat een betere aanpak erin om een beperkt deel nucleair zelf aan te houden, we zouden ook een participatie kunnen nemen in de nieuwe Franse of Nederlandse reactoren.
==========================================
00:56:42 RC: We hebben het nog altijd over de grote reactoren. Hoe ziet u het concreet het potentieel voor de kleine SMR reactoren? Dat is een technologie die, afhankelijk van de versie, vroeger of later klaar zal zijn.
GE: Er heerst een euforie over SMRs. Er zijn 156 projecten lopende en 21 concepten. Ook de Belgische regering gaat verschillende concepten bestuderen. Het reactortype dat in Mol ontwikkeld wordt zal pas na 2045 klaar zijn, maar ik hoor dat ook andere SMR reactortypes overwogen worden.
SMR’s zijn een hype en de toets van de economische realiteit moet nog komen. De regering geeft Tractebel een leidende in de ontwikkeling van SMR’s, maar ook de nucleaire lobbygroep het Nucleair Forum krijgt opdrachten van de regering en dat is zorgwekkend. Ik weet niet of ze hiervoor geld krijgen maar wel dat ze intens betrokken worden. Hetzelfde gebeurt in Zweden, ook daar geeft men de lobby de opdracht om het maximaal gebruik van nucleaire energie in de toekomst te organiseren.
Wij, in de Gezondheidsraad, pakten het niet zo aan toen we destijds het nucleaire onderzochten. Toen hadden we een strikt ‘conflict of interest’ beleid om belangenvermenging te vermijden voor de mensen uit de nucleaire en niet-nucleaire sectoren die aan het onderzoek meededen.
RC: Is dat wel mogelijk? Als het over complexe technologie gaat zitten de specialisten toch altijd in de sector zelf.
GE: Uiteraard, maar Je kunt dat organiseren en dat hebben we in de Gezondheidsraad destijds ook gedaan. Bijvoorbeeld met gepensioneerde specialisten uit de sector, met professoren uit nucleaire en niet nucleaire disciplines. Het is heel moeilijk, maar mogelijk.
Voor de kleine SMR reactoren zien wij dus dat Tractebel een heel grote rol krijgt. Dat is ook logisch omdat zij het hart zijn van de nucleaire know-how en ook betrokken zijn bij de planning in Frankrijk. Tractebel is betrokken bij de ontwikkeling van een kleine reactor van het klassieke type, zoals dat gebruikt wordt in de atoomduikboten. De regering onderzoekt nu waar die kleine kerncentrales zouden kunnen neergezet worden. Mogelijke locaties zijn uitgelekt: Doel, de Kempen, het Albertkanaal, Mols . Afgelopen zaterdag was er een betoging in Chertal nabij Luik, georganiseerd door de VAKS. Die keuze van nieuwe sites wordt zeer moeilijk.
SMR technologie heeft perspectieven en biedt opportuniteiten, maar het moet wel allemaal nog bewezen worden. Alleen in Rusland en China draaien momenteel SMR’s, niet in het Westen. Dat zal nog 5 tot 10 jaar duren.
RC: En zullen die eerste dan ook de beloofde circulariteit en veiligheid kunnen bieden waarover we horen spreken?.
GE: Die eerste modellen zeker niet. Verder in de toekomst kan men de splijtstofcyclus gaan herbekijken, maar dat zijn oude dromen die men ook met MYRRHA had in het SCK om uranium en plutonium afval te gaan recycleren.
RC: Het is wel zo een beetje wat beloofd wordt …
GE: Het zijn dromen op lange termijn; industrieel complex met opwerking in het buitenland en veel transporten. Allemaal met het doel om geleidelijk een beetje meer efficiëntie uit die splijtstof te halen.
RC: Als ik het dan goed begrijp, dan zijn de beloofde kleine SMR reactoren op de korte, middellange termijn en mogelijks zelfs lange termijn, dus gewoon kleinere versies van de bestaande kernreactoren die mogelijks goedkoper zijn.
GE: Ik vermoed dat er hoogstens enkele tientallen kunnen gebouwd worden in Europe. Er is een risico dat we de technologie uit de VS in onze maag geduwd krijgen, dat nog vergroot omdat we intern verdeeld zijn waardoor Euratom niet sterk genoeg staat (om de zaak te coördineren). Dus als Europa erin slaagt om een tiental of meer reactoren te ontwikkelen dan zouden we die aan een redelijke prijs kunnen kopen. Maar België zelf moet niet te veel ambitie hebben. We hebben wel nog sterke research maar beschikken niet meer over een reactor-industrie.
RC: U had het over China en over het feit dat we hier met tientallen ontwerpen zitten. Hoe gaat het daar, wordt alles daar centraal geregeld?
GE: China is, zoals met alle innovaties, met alle technologieën bezig en zet op alles in. Je moet beseffen dat die SMRs oude wijn in nieuwe zakken is: Al die diverse types SMRs, hoog temperatuur, natrium kweekreactoren, die die gebruik maken van zware metalen, worden al gebruikt. Lood gekoelde reactoren werden bijvoorbeeld gebruikt in de Russische duikboten.
=============================
01:04:08 RC: Om te eindigen nog een vraag over nucleair afval: Wat is het financieel risico? We vonden dat er 18 miljard € voorzien is voor het (verwerken en opslaan van het ) nucleair afval dat er nu is. Als de centrales verder blijven draaien dan zal die kost stijgen. En die komt op de rekening van de belastingbetaler als het nucleair park overgenomen wordt.
GE: Ik geloof dat de minister een cruciale fout gemaakt heeft door het ‘vervuiler betaald’- principe te laten vallen en de verantwoordelijkheid over te nemen tegen een betaling door Electrabel.
RC: Dat gaat over de verantwoordelijkheid voor het afval dat in het verleden gegenereerd werd. Maar die afvalberg zal dus nog toenemen en daar zijn we voor verantwoordelijk als alles zouden overnemen.
GE: Die kans is groot. Plus dat als wij aan veel projecten meedoen dat er andere soorten afvalstromen zullen ontstaan die het complexer gaan maken.
Alleen Finland staat dicht bij een oplossing. De rest van de wereld kiest voor de goedkope oplossing en stockeert het afval in afvalcontainers. Dat kan niet blijven duren, we moeten naar geologische berging en dat moet op een Europees niveau gebeuren, niet op Belgisch.
Als we de elektriciteit kunnen organiseren met de Franse of VS- industrie, dan moeten die landen ook de verantwoordelijkheid voor de berging opnemen.
RC: Maar betekent dat niet dat die geschatte kost van 18 miljard een onderschatting zal zijn?
GE: Dat dreigt een onderschatting te zijn.
Er is echter een groter gevaar, namelijk dat de kosten van de grote, dure, nucleaire plannen van de overheden ertoe zullen leiden dat de fondsen voor de berging van het afval zullen aangesproken worden. Daar zijn die fondsen niet voor bestemd. Het risico dat het geld voor de berging van het afval voor andere dingen zal gebruikt worden is heel groot.
RC: Dankuwel, professor Eggermont
Podcast: Play in new window | Download
Subscribe: Apple Podcasts | Android | RSS
0 Comments on “De Belgisch nucleaire toekomstplannen”
Leave a Comment
You must be logged in to post a comment.